Gatunki herbaty – rodzaje i odmiany

Herbata

Gatunki herbaty – rodzaje i odmiany

Herbata rozpoczęła swa karierę jako lek, by z biegiem czasu zyskać status napoju. W Chinach VIII wieku jako jedna z kulturalnych rozrywek zaliczona została w poczet poddanych królestwa poezji. W  XVIII  wieku Japonia podniosła ją do rangi prawdziwie estetycznej religii — herbatyzmu. Herbatyzm to kult piękna odnalezionego w prozaicznych szczegółach codziennej egzystencji.

Herbata, to wiecznie zielony krzew z rodzaju Camellia.

Skąd się wzięła nazwa herbata

Pod słowem herbata zwykle rozumiemy zarówno napój - filiżankę herbaty, jak i suchą herbatę - paczkę herbaty, a pod pojęciem roślina herbaciana - krzew herbaty.

Kiedy cesarz chiński Shennong, żyjący przed ponad czterema tysiącami lat, odkrył uzdrawiającą i oczyszczającą organizm cudowną roślinę - herbatę - nazwał ją Cha.

Nazwa ta mogła oznaczać: młody listek, zioło lecznicze, herbatę (napój), suche liście herbaciane, krzew herbaciany.

Wymawiana różnie w różnych dialektach, upowszechniła się w czasach dynastii Tang, dzięki napisanej przez Lu Yu Księdze Herbaty - Cha Jing.

Wszystkie narody świata zapożyczyły nazwę herbaty od Chińczyków.

Przyjęły się dwie nazwy określające to słowo: cha - pochodzące z klasycznego języka mandaryńskiego oraz te - wywodzące się z dialektu Min, którym posługują się mieszkańcy prowincji Fujian.

Polska nazwa herbata, która jest zupełnym wyjątkiem, powstała z dwóch wyrazów łacińskich: herba (zioło, ziele) i thea - ziele herbaciane.

Nazwa ta wzięła się prawdopodobnie stąd, że pierwotnie herbata była stosowana wyłącznie jako środek leczniczy i sprzedawana tylko w aptekach. Aptekarze więc nadali herbacie taką nazwę uważając, że listki herbaty przyrządza się ze specjalnego rodzaju ziela chińskiego.

Rodzaje herbat

Liście herbaty chińskiej, z której powstaje herbata czarna, zielona, pu-erh, oolong oraz biała.


null

Na świecie codziennie spożywane są różne rodzaje herbat – począwszy od tradycyjnej herbaty czarnej, przez zieloną czy czerwona pu erh,aż po różnego rodzaju herbaty ziołowe, czyli napary z ziół oraz pełne smaku herbaty owocowe. Herbata jest po wodzie drugim najczęściej konsumowanym na świecie napojem.

Jakie główne rodzaje herbat możemy wyróżnić i czym się każda z nich charakteryzuje?

1. Herbata czarna

Klasyczna herbata czarna, najpopularniejsza na świecie odmiana herbaty.

Herbata czarna to najbardziej powszechnie znany napój przygotowywany z liści Camelli sinensis, herbaty chińskiej. 90% herbat sprzedawanych na Zachodzie to herbata czarna. Herbata czarna jest poddawana procesowi pełnej fermentacji (utleniania), który nadaje jej mocniejszego smaku niż herbaty, które są fermentowane w mniejszym stopniu (jak np. herbata oolong).

Z powodu koloru napoju przygotowanego z liści w Chinach, Japonii, Korei Południowej i niektórych sąsiadujących krajach jest ona nazywana herbatą czerwoną. Na Zachodzie określana jest mianem herbaty czarnej z powodu koloru wysuszonych liści.

Herbata czarna jest często mieszana z innymi roślinami, by uzyskać napój o innym smaku. Przykładem może być herbata Earl Grey, która jest przygotowywana z czarnej herbaty zmieszanej z olejem z bergamotki czy masala chai, indyjska herbata przyrządzana z czarnej herbaty, mleka, cukru, miodu lub melasy oraz przypraw takich jak kardamon, cynamon, imbir, pieprz czy goździki.

Czarna herbata zachowuje swój aromat przez kilka lat, dzięki czemu skompresowane bryłki czarnej herbaty jeszcze do XIX wieku były wykorzystywane jako waluta w Mongolii, Tybecie i na Syberii.

2. Herbata zielona

null

Herbata zielona, jedna z najzdrowszych odmian herbaty.

Herbata zielona to herbata przygotowywana z tej samej rośliny co herbata czarna. Nie podlega ona jednak tak jak herbata czarna procesowi fermentacji (albo podlega mu bardzo krótko), dzięki czemu zachowuje ona większość chemicznych właściwości świeżych liści, z których została przygotowana.

Kolor herbaty zielonej znacząco różni się od koloru herbaty czarnej. Napój zwykle przybiera kolor słomkowy lub jasnozielony. Dla wielu osób pijących herbatę zieloną po raz pierwszy ma ona dosyć cierpki, trawiasty smak, choć z czasem jej naturalny aromat i mniej gorzki od herbaty czarnej smak może sprawić, że herbata czarna będzie się wydawać zbyt gorzka i zielona stanie się tą preferowaną.

Warto wiedzieć, że istnieją różne gatunki zielonej herbaty, które często bardzo znacząco różnią się smakiem i aromatem.

Chińskie herbaty zielone dzielone są na prowincje, z których pochodzą (każda z prowincji ma co najmniej kilka gatunków), np. z prowincji Zhejiang pochodzi herbata Longjing oraz Gunpowder.

Japońskie herbaty zielone różnią się w zależności od jakości, części rośliny wykorzystanej do przygotowania napoju oraz sposobu przygotowania tych części. Najbardziej znana herbata japońska – zielona herbata Sencha – jest przygotowywana z liści wystawionych na bezpośrednie działanie słońca, a herbata gyokuro jest przygotowywana z liści rośliny rosnącej w zacienieniu przez 20 dni.

Co ciekawe, różnica w tym w jakich warunkach rośnie roślina znacząco wpływa na smak i zawartość herbaty – herbata gyokuro zawiera więcej teaniny i kofeiny, a mniej katechin odpowiedzialnych za cierpkość herbaty. Dzięki temu gyokuro jest słodsza i ma zupełnie inny aromat od senchy.

Herbata zielona, z powodu swoich licznych właściwości zdrowotnych (pomaga między innymi w spalaniu tłuszczu), staje się coraz popularniejszą herbatą. W sklepach jest dostępna w wielu wariantach smakowych, dzięki czemu nawet osoby, którym smak tradycyjnej zielonej herbaty nie przypada do gustu, znajdą coś dla siebie.

3. Herbata czerwona pu-erh

null

Herbata czerwona pu erh, popularna ze względu na właściwości zdrowotne wspomagające spalanie tłuszczu.

Herbata pu erh, często określana w Polsce jako herbata czerwona, to herbata, która po procesie utleniania (zwanego także fermentacją, choć liście nie przechodzą wtedy tak naprawdę fermentacji) przechodzi proces właściwej fermentacji, w wyniku której powstaje bardzo aromatyczna herbata o ciemniejszym kolorze niż czarna herbata i smaku, który najprościej określić jako ziemisty.

W Azji nazwa „herbata czerwona” odnosi się głównie do herbaty czarnej, podczas gdy w Republice Południowej Afryki i Wielkiej Brytanii odnosi się ona do herbaty roiboos, a w niektórych krajach do herbaty z hibiskusa.

Wszystkie gatunki herbaty pu erh, powstają z krótko suszonej herbaty zielonej máochá gatunku Camellii sinensis rosnącej w górach chińskiej prowincji Yunnan, która następnie jest poddawana procesowi post-fermentacji (właściwej fermentacji, która nie zachodzi przy innych rodzajach herbaty). Surowa i nieprzetworzona herbata pu erh,  jest więc rodzajem herbaty zielonej.

Herbata pu erh,  słynie ze swoich właściwości zdrowotnych, między innymi wspierając spalanie tłuszczu i regulując poziom cholesterolu.

4. Herbata oolong

„Kompromis” między czarną, a zieloną herbatą dosyć mało popularny w Polsce

Herbata oolong to swego rodzaju kompromis pomiędzy herbatą czarną a herbatą zieloną. Brzegi zaparzonego liścia przypominają herbatę czarną, podczas gdy pozostała niesfermentowana część liścia przypomina zaparzone liście herbaty zielonej. Fermentacja herbaty oolong zachodzi do maksymalnie 80% (zwykle od 20% do 50%). Nazwa „oolong” odnosi się do jednego z rodzajów połowicznie sfermentowanych herbat, które w Chinach określa się wspólnie grupą „turkusowych” lub „szmaragdowych” herbat.

Herbata oolong jest produkowana w Chinach (z najpopularniejszą pochodzącą z prowincji Fujian) oraz na Tajwanie. Istnieje wiele różniących się gatunków tej herbaty, np. sam proces prażenia może w dużym stopniu wpłynąć na smak i kolor herbaty.

Napar powstały w liści herbaty oolong  różni się kolorem w zależności od gatunku – z jaśniejszych liści powstanie herbata o kolorze jasnożółtym lub jasnozielonym, a z ciemniejszych liści herbata o kolorze podchodzącym pod brązowy. Smak herbaty oolong może być słodkawy i owocowy, drewniany lub świeży kwiecisty w zależności od sposobu jej zbierania i przygotowania.

5. Herbata biała

null

Biała herbata jest przyrządzana z pąków liści lub młodych liści, które nie podlegają fermentacji jak herbata czarna czy oolong. Jeżeli chodzi o rodzaje herbat przyrządzanych z herbaty chińskiej, biała herbata jest najbardziej delikatną odmianą – brakuje jej cierpkości czarnej herbaty i trawiastości zielonej herbaty.

Wbrew nazwie, kolor zaparzonego naparu wcale nie jest biały, a bladożółty. Nazwa „biała herbata” odnosi się do srebrnobiałych włosków nieotwartych jeszcze pąków rośliny, co nadaje roślinie biały wygląd.

Podobnie jak produkcja herbaty oolong, produkcja herbaty białej jest ograniczona głównie do chińskiej prowincji Fujian, a także Tajwanu. Obecnie produkuje się ją także w północnej Tajlandii i we wschodnim Nepalu.

6. Herbata yerba mate

Yerba mate w tradycyjnym naczyniu i z tradycyjną rurką (bombillą) z której pije się ten napój.

Yerba mate to narodowy napój Argentyńczyków, Boliwijczyków, Urugwajczyków, Paragwajczyków i wielu Brazylijczyków. W Urugwaju pije się ją codziennie, o każdej porze i w każdym miejscu – do tego stopnia, że wielu Urugwajczyków nosi ze sobą na co dzień akcesoria do przyrządzania tej herbaty.

Herbata yerba mate jest przyrządzana z liści i gałązek ostrokrzewu paragwajskiego. Silny zapach rośliny objawia się także w naparze – aromat yerba mate można określić jako trawiasty i ziołowy, przez niektóre osoby nieco kojarzy się z herbatą zieloną.

Dla wielu osób pierwszy łyk yerba mate jest odrzucający, jednak jak mówią miłośnicy tej herbaty: „nie zrażaj się pierwszym łykiem, spróbuj za jakiś czas jeszcze raz, pij małymi łyczkami aż przywykniesz aż w końcu nie będziesz mógł bez niej żyć”.

Przyrządzanie yerba mate wiąże się z całą ceremonią – do picia tej herbaty potrzebne są odpowiednie akcesoria takie jak bombilla (rurka) i calebasse (naczynie, z którego pije się herbatę).

7. Herbaty ziołowe

Herbata miętowa, jedna z najpopularniejszych herbat ziołowych.

Herbaty ziołowe są często konsumowane z powodu ich właściwości zdrowotnych. Sporo herbat przyrządzanych z liści ziół oraz kwiatów charakteryzuje się jednak także bogatym smakiem i aromatem, dzięki czemu mogą być także pite na co dzień.

Popularną herbatą ziołową jest np.

herbata z melisy – głównie ze względu na działanie uspokajające herbata miętowa – dobra na trawienie, uspokajająca oraz poprawiająca koncentrację herbata z hibiskusa – obniżająca ciśnienie, regulująca poziom cholesteroluherbata z pokrzywy – przy chorobach reumatycznych oraz dobra w leczeniu prostaty prostaty herbata z żeń-szenia – dla koncentracji, pamięci i dla wzmocnienia sił witalnych organizmu

8. Herbaty owocowe

Herbaty owocowe przygotowywane są z suszu owocowego, często także z dodatkiem suszu kwiatowego. Prawdziwe herbaty owocowe nie zawierają w sobie liści herbaty. Jeżeli zawierają liście, wtedy określa się je mianem odpowiedniego rodzaju herbaty z dodatkiem (np. herbata zielona z cytryną czy herbata biała z maliną). Mieszanki owocowe zwykle zawierają suszone wiśnie lub maliny, płatki hibiskusa, dziką różę, porzeczkę czy skórkę cytryny.

Herbaty owocowe to świetny wybór dla wszystkich miłośników owoców, którzy nie mogą się obyć bez ich smaku poza sezonem. Chciałbyś sobie przypomnieć smak jeżyn? Zakup herbatę jeżynową. Uwielbiasz maliny? W każdym większym sklepie znajdziesz co najmniej kilka różnych rodzajów owocowych herbatek z maliną.

Herbaty owocowe są zwykle bardzo aromatyczne, posiadają bogaty smak i zawierają sporo witamin, co czyni je bardzo zdrowym napojem, który bezpiecznie można pić na co dzień.

9. Herbaty z krzewów i kory

Herbata rooibos, bardzo popularna w RPA herbata z czerwono-krzewu, której kolor i smak przypominają nieco miód.

Oprócz wymienionych wyżej herbat, na rynku istnieje jeszcze wiele innych rodzajów herbat, przygotowywanych np. z krzewów rooibos i czy z kory (np. la pacho). Popularniejsze z nich to np. herbata rooibos z czerwonokrzewu (bardzo popularna w RPA, gdzie właśnie uprawiany jest czerwonokrzew), herbata honeybush z miodokrzewu (gatunku spokrewnionego z czerwonokrzewem) oraz lapacho przyrządzana z kory drzewa gatunku Tabebuja pita głównie w Peru, Boliwii, Brazylii i Paragwaju.

Rooibos

Rooibos

Herbata rooibos, przygotowywana z drobno pociętych liści czerwonokrzewu, nie zawiera garbników, dzięki czemu jest pozbawiona goryczy charakterystycznej chociażby dla herbaty czarnej czy zielonej. Smak herbaty najprościej określić jako delikatny miodowy, podobnie jak kolor naparu. Herbata rooibos świetnie sprawdza się jako środek uspokajający. Dodatkowym plusem herbaty rooibos jest fakt, że nie zawiera kofeiny i jest bogata w żelazo.


La pacho

Drzewo wiosną kiedy intensywnie

La pacho to herbata, która w Polsce jest znacznie mniej popularna niż chociażby herbata rooibos. Powodem jest to, że jej popularność jest ograniczona głównie do kilku krajów Ameryki Południowej, podczas gdy herbata rooibos, pomimo dosyć krótkiej historii w Europie, została szybko spopularyzowana ze względu na właściwości zdrowotne. Smak la pacho można określić jednym słowem jako gorzkokwaśny, a jego aromat jako trawiasty.

null

Zaletą la pacho jest to, że podobnie jak  rooibos nie posiada ona kofeiny. Przez Indian żyjących w Peru, Boliwii, Brazylii i Paragwaju jest ona używana jako napar leczniczy przy różnych dolegliwościach.